A Planet in Common

Μια νέα έκθεση του Giannos Oikonomou που εξερευνά τη σχέση μεταξύ ανθρώπων και ζώων.

Μια σύγκρουση ανάμεσα σε μια γάτα και δύο κοράκια στη γειτονιά του καλλιτέχνη γίνεται το αφετηριακό σημείο για μια ευρύτερη διερεύνηση της σχέσης ανθρώπων και φύσης. Στην εγκατάσταση βίντεο πολλαπλών καναλιών που αποτελεί τον πυρήνα της έκθεσης «A Planet in Common», ο Giannos Oikonomou παρακολουθεί με την κάμερά του την αδιάλειπτη καταδίωξη των πουλιών και τη σύγχυση της γάτας. Ένα καθημερινό περιστατικό γίνεται έτσι ευκαιρία να αντιμετωπίσουμε όσα θεωρούμε δεδομένα σχετικά με τη συμπεριφορά, τα συναισθήματα και την εσωτερική ζωή των ζώων.

Η νέα ατομική έκθεση του κύπριου καλλιτέχνη παρουσιάζεται στο Diatopos Art Centre, με επιμελήτρια την Daphne Nikita, και συνεχίζει τη διερεύνησή του για τον αυξανόμενο διαχωρισμό ανθρώπων και φύσης. Ο τίτλος «A Planet in Common» μας υπενθυμίζει ότι η Γη δεν είναι αποκλειστική ιδιοκτησία των ανθρώπων, αλλά κοινός τόπος κατοίκησης για όλους τους ζωντανούς οργανισμούς.

Στο έργο, οι άνθρωποι σχεδόν απουσιάζουν εντελώς από το προσκήνιο. Η παρουσία τους γίνεται αντιληπτή κυρίως μέσα από τις κατασκευές που αφήνουν πίσω τους: δρόμους, κτίρια, αεροπλάνα και άλλες επεμβάσεις στο τοπίο. Αυτές μερικές φορές συνυπάρχουν με τη ζωή άλλων ειδών και μερικές φορές έχουν αρνητικές συνέπειες. Τα πρωταγωνιστικά πρόσωπα είναι τα ζώα, που κινούνται σε έναν κόσμο διαμορφωμένο σε μεγάλο βαθμό από τους ανθρώπους, χωρίς όμως να περιορίζονται στους ρόλους που τους έχουν ανατεθεί.

Η καταδίωξη της γάτας από τα δύο κοράκια αποκαλύπτει, σύμφωνα με την προσέγγιση της έκθεσης, την οξύτητα της αντίληψης των ζώων και τη συναισθηματική πολυπλοκότητά τους. Θυμός, φόβος και επιθυμία για εκδίκηση προκύπτουν από τις αντιδράσεις τους, ενώ το περιστατικό υποδηλώνει την ικανότητά τους να διαμορφώνουν και να θυμούνται ιστορίες. Μαζί με άλλα γεγονότα που καταγράφονται στο βίντεο, η σκηνή αμφισβητεί την αντίληψη ότι η συμπεριφορά των ζώων καθορίζεται αποκλειστικά από ένστικτα επιβίωσης και αναπαραγωγής.

Το έργο, φυσικά, απευθύνεται σε ανθρώπινους θεατές. Εδώ βρίσκεται μία από τις βασικές εντάσεις της έκθεσης: ποιος παρατηρεί ποιον και ποιος έχει το δικαίωμα να ερμηνεύει τον άλλον; Ο φιλόσοφος Jacques Derrida είχε επισημάνει ότι η δυτική φιλοσοφία και επιστήμη αντιμετώπιζαν επί μακρόν τα ζώα ως αντικείμενα παρατήρησης, αγνοώντας ότι κι εκείνα μας κοιτάζουν. Αυτή η ιεραρχία συνδέεται με μια μακρά παράδοση ανθρώπινης κυριαρχίας επί της φύσης, που ανάγεται στη βιβλική αφήγηση της Γένεσης.

Στην εγκατάσταση βίντεο του Giannos Oikonomou, ωστόσο, τα ζώα ανταποδίδουν το βλέμμα. Κοιτάζουν απευθείας τον φακό και, κατ' επέκταση, τον θεατή, κλονίζοντας τη βεβαιότητα ότι οι άνθρωποι είναι οι αποκλειστικοί παρατηρητές και ερμηνευτές του κόσμου. «Το ζώο μας κοιτάζει και εμείς είμαστε γυμνοί», γράφει ο Derrida, προσθέτοντας ότι ίσως από αυτή την κατάσταση ξεκινά η γλώσσα.

Η έκθεση συνομιλεί επίσης με τη σκέψη του Timothy Morton, που αναφέρεται στα ζώα ως «μη ανθρώπινα συνυπάρχοντα όντα», και με το ερώτημα του συγγραφέα Amitav Ghosh για το ενδεχόμενο να λάβουμε στα σοβαρά την ιδέα ότι η Γη κατοικείται από όντα που δρουν, επικοινωνούν, αφηγούνται ιστορίες και παράγουν νόημα.

Υπό αυτό το πρίσμα, το «A Planet in Common» δεν περιορίζεται στην οικολογική ευαισθητοποίηση, αλλά θέτει ένα βαθύτερο ερώτημα για τα όρια της ανθρώπινης αντίληψης και για την αναγνώριση άλλων μορφών ζωής ως φορέων εμπειρίας και νοήματος.